Mirastan Iskat

Mirastan ıskat diğer bir deyişle mirascılıktan çıkarma kurumu Türk Medeni Kanununda m.510 ile m. 513 arasında düzenlenmektedir. Kanundaki düzenlemeye göre mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufu – vasiyetname ya da miras sözleşmesi olabilir- ile saklı paylı bir mirasçısını miras hakkından ve saklı payından uzaklaştırma imkanına sahiptir. Peki mirasçılıktan ıskat ile miras hukukundaki diğer benzer uygulamalar ve bunlar arasındaki farklar nelerdir? Mirastan ıskat sebepleri ve usulü nedir?

 

Mirasın saklı paylar dışında kalan kısmı üzerinde mirasbırakanın serbestçe tasarruf imkanı zaten var olduğundan ıskat sadece saklı paylar için gündeme gelecektir. Halk arasında “seni evlatlıktan reddediyorum” denildiğinde de aslında kastedilenin mirasçıyı, mirasın serbestçe tasarruf edilebilen kısmından yoksun bırakma veya kanunda öngörülen durumlar varlığında mirasçılıktan çıkarma olduğunu söylemek mümkündür. Zira kamu düzeni gereği evlatlıktan reddin Türk hukuk zemininde bir karşılığı bulunmamaktadır.

 

Mirastan ıskat ile benzer nitelikteki mirastan yoksunluk kurumundan bahsedecek olursak; mirastan yoksunluk, TMK m. 578’de düzenlenmektedir. Mirastan yoksunluk, ıskattan farklı olarak, mirasbırakanın ölüme bağlı bir tasarrufu aranmaksızın, ilgili maddede öngörülen hallerin varlığında kendiliğinden hüküm ifade eder. Ayrıca kanunda ikisini doğuran sebepler arasında da farklılıklar bulunmaktadır.

 

Bir diğer benzer kurum olan mirastan feragat ile ıskat arasındaki en önemli fark ise; ıskat tek taraflı olarak yapılan bir ölüme bağlı tasarruf iken mirastan feragat bir sözleşmedir ve mirasçı ile mirasbırakan arasında yapılır. Mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suc işlemiş olması ya da mirasçının mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi halinde mirasbırakan saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkartabilir. Yukarıda da bahsedildiği üzere mirastan yoksunluk gibi kendiliğinden hüküm ifade etmez, mirasbırakanın tercihindedir. Bu sebeplerin doğurduğu ıskata doktrinde alelade ıskat ya da cezai ıskat da denilmektedir.

 

Mirasbırakan şüphesiz başka bir ölüme bağlı tasarruf ile ıskatı hükümsüz hale getirebilir ancak mirasçısını ilgili maddedeki fiilleri için affetmesine rağmen henüz ıskatı geri almadan mirasbırakanın ölümü halinde durum ne olacaktır? Mirastan yoksunlukta kanun af ile yoksunluğun ortadan kalkacağını açıkça düzenlemekte. Acaba kıyas yolu ile bu hükmü ıskat için de uygulamak mümkün müdür?
Federal mahkeme kararları ve doktrince de ağırlıklı olarak kabul gören görüşe göre; burada kıyas yapılamaz. Çünkü yoksunluk kendiliğinden hüküm ifade ederken ıskatın ise ölüme bağlı tasarruf ile sonuç bağlanabilir hale gelmesi nedeniyle ıskat hükmünün geri alınması için de alenen ölüme bağlı bir tasarruf söz konusu olmalıdır.

 

Bir diğer ıskat şekli ise doktrinde koruyucu/önleyici ıskat olarak da adlandırılan aciz sebebi ile ıskattır. Burada cezai ıskattaki gibi mirasçısını cezalandırma amacı değil tam aksine ıskat edilen altsoy mirasçısının altsoyunu koruma amacı güdülmektedir. Burada altsoy mirasçısının borç ödemeden acizliğinin aciz belgesi ile ispatlanabilir olması gerekir. Bu belgenin varlığı halinde dahi mirasbırakan mirasçısını miras payının ancak yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Ve bu yarının da ıskat edilenin doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi şarttır. Miras açıldığı zaman aciz belgesi hükmünü kaybetmişse veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa ıskata tabi olanın talebi üzerine ıskat iptal olunur. Bu durumda ıskat edilen mirasçı miras payının tamamına kavuşur.

 

Mirastan çıkarmanın saklı paya ilişkin olduğunu başta belirtmiştik. Kanun mirasçılıktan çıkarılanın mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamayacağını belirterek bu bahsi ayrıca hüküm altına almıştır. Mirasbırakan başka türlü bir tasarrufta bulunmadıkça ıskat edilenin payı sanki mirasçı mirasbırakandan daha önce ölmüş gibi mirasçının varsa altsoyuna yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Iskat edilenin altsoyu mirası talep hakkına da sahiptir.

Rabia Nur YALÇIN – yirmibir Ekip Üyesi